Voorbeelden duurzame gebouwen

Indeling
De onlangs aangenomen nieuwe richtlijn 'energieprestaties in gebouwen' heeft voorbeelden nodig om zijn intentie te visualiseren om te worden overgedragen in nationale wet- en regelgeving en het denken over deze begrippen.
De gegeven voorbeelden worden op de volgende regel gesorteerd:

Categorie A: Verduurzamen in bestaand 
Duurzaam de bestaande voorraad onroerend goed (zoals kantoorgebouwen, woningen, sociale woningbouw, ziekenhuizen) in de staat waarin ze zich bevinden.
Daarmee is dit de minder kostenintensieve aanpak en kunnen asset owners zo veel mogelijk van hun aandelen behouden met een bepaalde financiële speelruimte.

Categorie B: Verduurzamen bij renovatie/transformatie
Duurzaam onroerend goed als dit moet worden gerenoveerd, getransformeerd, opnieuw ingedeeld of opgewaardeerd.
Daarmee is dit de beste manier om nieuwe grondstoffen te hergebruiken en blijvend leegstand te verminderen, dus in elk perspectief een circulaire economische benadering.

Categorie C: Verduurzamen met nieuwbouw
Als het echt onvermijdelijk is om nieuwe gebouwen te vestigen op zorgvuldig geselecteerde en goed gezoneerde locaties.
Als dat het geval is, zorg er dan voor dat u deze eigenschappen realiseert in een cirkelvormige benadering (zie 2) en in een modus voor energieverbruik zonder energieverbruik

Mocht u meer aanvullende voorbeelden in genoemde categorieën kennen, stuur dan svp een beschrijving van het project naar: fmn@fmn.nl

Voorbeelden categorie A:

World Trade Center, Amsterdam (Schiphol)
(bekend van bijdrage “Effectieve inzet van verwarming en ventilatie-installaties bij de verduurzaming van gebouwen” van Gerard Jansen tijdens FMN Symposium 14 maart 2018)

WTC Adam

World Trade Center in Amsterdam

Fase 1, groot 32.000 m² bvo is opgeleverd met c.v.-ketels + koelmachines
Fase 2: groot 32.000 m² bvo is opgeleverd met wko + warmtepomp, hetgeen een aangetoonde besparing oplevert van 55% op gasgebruik, waarin de voor de warmtepomp benodigde elektriciteit is verdisconteerd.

Smedinghuis, kantoor Rijkswaterstaat te Lelystad
(bekend van bijdrage “Effectieve inzet van verwarming en ventilatie-installaties bij de verduurzaming van gebouwen” van Gerard Jansen tijdens FMN Symposium 14 maart 2018)

Oorspronkelijk gebouw met traditionele installaties is na brand technisch geheel gerenoveerd, waarbij de luchtbehandeling met WTW en WKO met warmtepomp zijn toepast en c.v.-ketels voor piekverbruik, hetgeen een aangetoonde besparing van 35% op gasverbruik opleverde, waarin de voor de warmtepomp benodigde elektriciteit is verdisconteerd.


Smedinghuis in Lelystad (foto: Rijksgebouwendienst

Regiokantoor Royal HaskoningDHV, Eindhoven
(bekend van bijdrage “Effectieve inzet van verwarming en ventilatie-installaties bij de verduurzaming van gebouwen” van Gerard Jansen tijdens FMN Symposium 14 maart 2018)
Alleen de maatregel (geïdentificeerd met FastLane) om een koelmachine niet één op één te vervangen maar te vervangen door een warmtepomp leidde tot € 90.000 meerkosten, die zich in 5 jaar terug verdienen.
 

Regiokantoor Royal HaskoningDHV in Eindhoven (foto: Royal HaskoningDHV)

Hoofdkantoor Royal HaskoningDHV, Amersfoort
Gebouwd 1970, G-label, verduurzaamd rond 2010 van G label naar A-label, lucratieve buca.
Nieuwbouwkwaliteit voor 25% van prijs nieuwbouw, besparing energiekosten € 100.000 per jaar, besparing elektriciteit 380.000 kWh/jaar = 28%; besparing gas 121.462 m3/jaar = 77%, besparing CO2-emissie 430 ton /jaar = 41%.


Hoofdkantoor Royal HaskoningDHV in Amersfoort (foto: Royal HaskoningDHV)

Bankkantoor ABN-AMRO, Alkmaar
Na verduurzaming in 2016 energiegebruik van 40 kWh per m². Daarmee is dit het eerste gerenoveerde kantoorgebouw dat kan worden aangemerkt als “Paris-proof”.

ARTIS Royal Zoo, Amsterdam
Stadspark 14 Ha, v.z.v. ca. 60 gebouwen, ca. 40.000 m² bvo, waarvan ruim een derde monumentaal, met klimaatcondities tot 29 graden Celsius en forse ventilatie voor dier en plant.
Huidig gasverbruik 0,8 miljoen m³ per jaar.
Met behulp van aanpak FastLane Verduurzamingsplan ontwikkeld om dit met ruim een derde te verminderen door middel van isolatie en installatieveranderingen en de energie-gerelateerde CO2-emissie uiterlijk in 2030 naar nul terug te brengen.   


Ingang Artis (foto: Rinus Vader)

Andere voorbeelden in deze categorie:
 • Belastingdienst Complex Apeldoorn; Rijnstate Ziekenhuis Arnhem; Ziekenhuisgroep Twente, Kantoor Nieuw Amsterdam,
 • Alliander Bellevue Arnhem
Bart Blokland en Ton Bernts zijn vanuit de facilitaire afdeling volledig betrokken geweest bij de renovatie van het gebouw. De leereffecten van de nieuwbouw van Alliander Duiven zijn meegenomen in dit pand.
 • Geen aansluiting meer op het gas
 • Alleen koude- en warmteopslag
 • Zelf ontwikkelde techniek om de gebruiker maximaal comfort te kunnen bieden
 • Alleen energie-inkoop bij hoge piek en als de inkoopprijs laag is
 • Circulaire bouw
 • a.s.r. Utrecht
 • De Knoop Utrecht
 • Koninklijke Bibliotheek Den Haag

Voorbeelden in categorie B:

In deze categorie is een enorme reeks aan voorbeelden te vinden (alhoewel veel transformaties van de laatste jaren (en zeker die van erfgoed) lang niet alle een fatsoenlijke, laat staan ‘Paris-proof’-verduurzaming hebben.

Voorbeelden in categorie C:

The Edge, Amsterdam
In het nieuwe hoofdkantoor van Deloitte en AKD heeft OVG Real Estate een outstanding breeam certificering gerealiseerd. Omdat men tijdens de ontwerpfase alle partijen bij elkaar heeft gebracht om uiteindelijk het beste gebouw te creëren, is gekozen om gebruik te maken van slimme technieken. Het hele gebouw is vol gestopt met slimme meters, waardoor data beschikbaar komt, die een goed inzicht geeft in het gedrag van het gebouw en de gebruikers.
  • Duurzaamheidsmaatregelen die door Deloitte en AKD binnen een termijn van tien jaar terug verdiend kunnen worden tijdens de exploitatie worden volledig betaald door Deloitte en AKD.
  • Daarnaast heeft OVG Real Estate als ontwikkelaar geïnvesteerd in een aantal duurzaamheidsmaatregelen.
  • De overige kosten om te komen tot de BREEAM Excellent kwamen 50/50 ten laste van OVG enerzijds en Deloitte en AKD anderzijds.


The Edge in Amsterdam (foto: Ronald Tilleman).